Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας: από τη συνταγή που θα φτιάξουμε με τα ξεχασμένα υλικά του ψυγείου, μέχρι τα πιο απαιτητικά κομμάτια της δουλειάς και των σπουδών μας. Μαζί με τον δυναμικό ερχομό της, όμως, ακούμε συχνά τίτλους όπως «Η Τεχνητή Νοημοσύνη καταστρέφει το περιβάλλον» ή «Η Τεχνητή Νοημοσύνη καταναλώνει περισσότερη ενέργεια από ένα κράτος». Την ίδια στιγμή, δεν λείπει από τον διάλογο και η πιθανή συμβολή της στη λεγόμενη «πράσινη μετάβαση».
Τι ισχύει τελικά; Πώς επιδρά η Τεχνητή Νοημοσύνη στο φυσικό περιβάλλον; Η Gen Z βρίσκεται στο επίκεντρο αυτού του ερωτήματος, και είναι κάτι που πρέπει να μας προβληματίζει και να συζητιέται τόσο μεταξύ μας όσο και με τις «γειτονικές» γενιές.
Αρχικά, αξίζει να εξηγήσουμε ότι όλα τα αγαθά, υλικά και άυλα, έχουν ένα περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Άλλα μικρότερο, άλλα μεγαλύτερο. Για παράδειγμα, κάτι τόσο «άπιαστο» όσο το ηλεκτρικό ρεύμα κατά κύριο λόγο παράγεται από την καύση ορυκτών καυσίμων (δηλαδή φυσικών πόρων που σχηματίστηκαν στη Γη εδώ πριν από εκατομμύρια χρόνια). Το αποτύπωμά του, λοιπόν, συνδέεται με την εξόρυξη και την καύση αυτών των πόρων, και σίγουρα δεν είναι μικρό.
Αντίστοιχα, και η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει το δικό της αποτύπωμα. Αυτό που συχνά αντιλαμβανόμαστε ως κάτι «άυλο» βασίζεται στην πραγματικότητα σε data centers: μεγάλα κέντρα δεδομένων που στεγάζουν servers, τις μηχανές που επεξεργάζονται τις πληροφορίες και παράγουν τα αποτελέσματα που βλέπουμε στο κινητό ή τον υπολογιστή μας. Τα data centers απαιτούν μεγάλες ποσότητες ενέργειας για να λειτουργήσουν, και μεγάλο μέρος αυτής εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, οι servers θερμαίνονται και χρειάζονται ψύξη, η οποία σε πολλές περιπτώσεις βασίζεται και στη χρήση νερού. Και δυστυχώς δεν έχουμε άπειρο νερό σε αυτόν τον πλανήτη. Το αποτύπωμα της Τεχνητής Νοημοσύνης, λοιπόν, συνδέεται κυρίως με την κατανάλωση ενέργειας και νερού, και σίγουρα δεν είναι αμελητέο, ιδιαίτερα αν σκεφτούμε ότι η χρήση της αυξάνεται ραγδαία.
Διάβασα κάπου ότι η συγγραφή μόλις ενός email 100 λέξεων από το ChatGPT αντιστοιχεί με την κατανάλωση ενός μισόλιτρου μπουκαλιού νερού (1). Αν και τέτοιες εκτιμήσεις διαφέρουν και εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, η σκέψη και μόνο με έκανε να αναλογιστώ τη δική μου χρήση. Ξεκίνησα, φυσικά, να χρησιμοποιώ το εργαλείο με φοιδώ και μία μικρή δόση από τύψεις.
Νιώθοντας αυτό το ήπιο climate anxiety έπεσα πάνω σε μια δήλωση του Sam Altman, CEO της OpenAI: «Οι άνθρωποι μιλούν για το πόση ενέργεια απαιτείται για την εκπαίδευση ενός μοντέλου Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά χρειάζεται επίσης πολλή ενέργεια για να εκπαιδευτεί ένας άνθρωπος. Χρειάζονται περίπου 20 χρόνια ζωής, και όλη η τροφή που καταναλώνεις σε αυτό το διάστημα, μέχρι να γίνεις έξυπνος»(2).
Ξεκίνησε κάπως έτσι ένας ατελείωτος εσωτερικός διάλογος: τι ισχύει τελικά; Και, ακόμη περισσότερο, τι επιλέγω εγώ να πιστέψω, όταν οι απαντήσεις δεν είναι πάντα ξεκάθαρες ούτε καν στις επιστημονικές έρευνες;
Εδώ αξίζει να μιλήσουμε για τον όρο «βιοϊκανότητα» (biocapacity) (3): την ικανότητα των οικοσυστημάτων να ανανεώνουν τους φυσικούς πόρους και να απορροφούν τα απόβλητα. Με απλά λόγια, είναι το «όριο» μέσα στο οποίο πρέπει να «κινούμαστε» ώστε να μην δημιουργούμε περιβαλλοντικό έλλειμμα - σαν να διαχειριζόμαστε τον μισθό μας μέσα στον μήνα χωρίς να καταφεύγουμε σε δανεικά.
Και τότε κατέληξα στο εξής συμπέρασμα: Ίσως η Τεχνητή Νοημοσύνη να μαθαίνει και να λειτουργεί πολύ πιο γρήγορα από τον άνθρωπο. Ίσως, μάλιστα, να είναι πιο αποδοτική ανά εργασία. Όμως, καταναλώνει πόρους με τόσο γρήγορους ρυθμούς που το φυσικό περιβάλλον δεν προλαβαίνει - όχι να αναπληρώσει - αλλά ούτε φύλλο να κουνήσει! Αντίστοιχα, είμαστε σούπερ αποδοτικοί αν συμπτήξουμε τις εμπειρίες και τα έξοδα ενός μήνα σε μία μέρα, αλλά ο υπόλοιπος μήνας πώς θα βγει χωρίς δανεικά; Πίσω λοιπόν στη φοιδώ και τον προβληματισμό...
Αυτό το ζήτημα αφορά ιδιαίτερα τη γενιά μας για δύο λόγους: 1) η Τεχνητή Νοημοσύνη διαμορφώνεται, θεσμοθετείται και εδραιώνεται ενώ διανύουμε τα 20s μας και είμαστε εμείς η κοινωνική ομάδα που θα αντιδράσει, θα αμφισβιτήσει και θα διεκδικήσει, και 2) εμείς προβλέπεται πώς θα υποστούμε τις συνέπειες αυτού του πιθανού ελλείμματος, με τη μορφή λειψυδρίας, ακραίων καιρικών φαινομένων, αυξημένης θερμοκρασίας και γεωπολιτικής αστάθειας για τη διεκδίκηση των εναπομείναντων «παραγωγικών» φυσικών πόρων.
Long story short: Όλα τα αγαθά, υλικά και άυλα, έχουν ένα περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί εξαίρεση - καταναλώνει ενέργεια και νερό, συχνά με υψηλή αποδοτικότητα, αλλά και με ρυθμούς που φαίνεται να ξεπερνούν τις δυνατότητες αναπλήρωσης των φυσικών πόρων. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι «κακή». Μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην εξοικονόμηση ενέργειας και στην πράσινη μετάβαση. Μέχρι όμως να αξιοποιηθεί πλήρως προς αυτή την κατεύθυνση, η χρήση της πρέπει να γίνεται με επίγνωση και προσοχή. Το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ενημερωνόμαστε, να προβληματιζόμαστε και να συζητάμε. Γιατί το θέμα αυτό δεν είναι μελλοντικό, είναι ήδη εδώ.
Αν όλα τα παραπάνω ακούγονται υπερβολικά, τραβηγμένα και μοιρολατρικά, τότε θα πω το εξής, δανειζόμενη μία ατάκα του Daniel Sloss από το stand-up comedy του“Jigsaw”, στο οποίο κατακρεουργεί τη μονογαμία (available on Netflix – προτείνεται αναπιφύλακτα παρόλο που δεν ενστερνίζομαι τις απόψεις του): Ελπίζω να έχω άδικο!
Λίγα λόγια για την contributor: Η Φανή Σακελλαρίου είναι Sustainability Savvy Zillennial: αρκετά Gen Z για να ζει την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης και αρκετά millennial στην ψυχή για να θυμάται τον Πέρη και την Κάτια. Τη συναρπάζει η βιωσιμότητα και ό,τι μπορεί να συμβάλει σε ένα καλύτερο μέλλον.
Πηγές:
Comments