Her (2013):
Μήπως τελικά δεν φοβόμαστε την τεχνητή νοημοσύνη αλλά τη μοναξιά μας;
Όταν το Her του Spike Jonze κυκλοφόρησε το 2013, πολλοί το αντιμετώπισαν ως μια ιδιαίτερη ιστορία επιστημονικής φαντασίας. Η υπόθεση έμοιαζε σχεδόν παράλογη: ένας άνδρας ερωτεύεται ένα λειτουργικό σύστημα τεχνητής νοημοσύνης.
Catherine: Και πώς είναι αυτή;
Theodore: Λοιπόν, τη λένε Samantha και είναι ένα Λειτουργικό Σύστημα. Είναι πραγματικά πολύπλοκη και ενδιαφέρουσα...
Catherine: Συγγνώμη, μισό λεπτό... Βγαίνεις με τον υπολογιστή σου;
Theodore: Δεν είναι απλώς ένας υπολογιστής. Έχει δική της προσωπικότητα, δική της ύπαρξη. Δεν κάνει απλώς ό,τι της λέω.
Catherine: Δεν είπα αυτό. Αλλά με στεναχωρεί πολύ που δεν μπορείς να διαχειριστείς αληθινά συναισθήματα, Theodore.
Theodore: Είναι αληθινά συναισθήματα! Πώς ξέρεις εσύ τι...
Δώδεκα χρόνια αργότερα, το ερώτημα δεν ακούγεται πλέον τόσο παράξενο.
Ζούμε στην εποχή των AI assistants, των chatbots και των ψηφιακών συνομιλητών. Εκατομμύρια άνθρωποι μιλούν καθημερινά με τεχνητή νοημοσύνη όχι μόνο για να λύσουν προβλήματα αλλά και για να μοιραστούν σκέψεις, συναισθήματα και προσωπικές ανησυχίες. Ξαφνικά, το Her δεν μοιάζει με προφητεία για το μέλλον. Μοιάζει με σχόλιο για το παρόν.
Αυτό όμως που κάνει την ταινία πραγματικά ενδιαφέρουσα δεν είναι η τεχνολογία. Είναι η μοναξιά.
Ο Theodore δεν ερωτεύεται τη Samantha επειδή είναι τεχνητή νοημοσύνη. Την ερωτεύεται επειδή τον ακούει. Τον καταλαβαίνει. Είναι παρούσα. Τον κάνει να αισθάνεται ότι κάποιος τον βλέπει πραγματικά.
Και εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον ερώτημα για τη δική μας εποχή: Αν ένας αλγόριθμος μπορεί να μας προσφέρει συναισθηματική ανακούφιση, τι ακριβώς λέει αυτό για τις ανθρώπινες σχέσεις μας;
Οι μεγαλύτερες γενιές αντιμετωπίζουν με δυσπιστία τις διαδικτυακές φιλίες, τις σχέσεις από απόσταση ή τη βαθιά συναισθηματική σύνδεση που μπορεί να αναπτυχθεί μέσα από μια οθόνη. Για τη Gen Z όμως, η διάκριση μεταξύ «ψηφιακού» και «πραγματικού» δεν είναι πάντα τόσο ξεκάθαρη.
Οι φιλίες δημιουργούνται στο Discord, οι σχέσεις ξεκινούν από ένα DM και οι πιο προσωπικές συζητήσεις συχνά γίνονται μέσα από μια οθόνη.
Το Her δεν μας ζητά να αποδεχθούμε άκριτα αυτή τη νέα πραγματικότητα. Μας ζητά να αναρωτηθούμε τι είναι τελικά αυτό που αναζητούμε από τους άλλους ανθρώπους. Συντροφικότητα; Κατανόηση; Επιβεβαίωση; Παρουσία;
Και αν η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει κάποια από αυτά, πώς αλλάζει η έννοια της ανθρώπινης σύνδεσης;
Η ταινία είναι λιγότερο μια ιστορία για την τεχνητή νοημοσύνη και περισσότερο μια ιστορία για την ανθρώπινη ανάγκη να αγαπά και να αγαπιέται.
The Social Dilemma (2020)
Αν η προσοχή είναι το νέο πετρέλαιο, ποιος την εξορύσσει;
Αν το Her εξερευνά τη συναισθηματική πλευρά της τεχνολογίας, το The Social Dilemma μας μεταφέρει στο άλλο άκρο.
Δεν ασχολείται με το τι αισθανόμαστε για την τεχνολογία. Ασχολείται με το τι αισθάνεται η τεχνολογία για εμάς. Ή, πιο συγκεκριμένα, με το τι γνωρίζει για εμάς.
Το ντοκιμαντέρ συγκεντρώνει πρώην στελέχη των μεγαλύτερων τεχνολογικών εταιρειών του κόσμου και παρουσιάζει ένα απλό αλλά βαθιά ανησυχητικό επιχείρημα: Δεν είμαστε οι πελάτες των social media. Είμαστε το προϊόν.
«Ζούμε σε έναν κόσμο όπου ένα δέντρο αξίζει περισσότερο, οικονομικά, νεκρό παρά ζωντανό. Σε έναν κόσμο όπου μια φάλαινα αξίζει περισσότερο νεκρή παρά ζωντανή. Όσο η οικονομία μας λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο και οι εταιρείες παραμένουν ανεξέλεγκτες, θα συνεχίσουν να καταστρέφουν δάση, να σκοτώνουν φάλαινες, να εξορύσσουν τη γη και να αντλούν πετρέλαιο, παρόλο που γνωρίζουμε ότι καταστρέφουν τον πλανήτη και αφήνουν έναν χειρότερο κόσμο στις επόμενες γενιές. Πρόκειται για μια βραχυπρόθεσμη λογική βασισμένη στη θρησκεία του κέρδους με κάθε κόστος, σαν να πιστεύουμε ότι κάθε εταιρεία, κυνηγώντας αποκλειστικά το δικό της συμφέρον, θα παράγει ως διά μαγείας το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για όλους. Αυτό επηρεάζει το περιβάλλον εδώ και πολύ καιρό. Το πραγματικά τρομακτικό όμως -και ίσως αυτό που θα μας αναγκάσει επιτέλους να ξυπνήσουμε ως κοινωνία- είναι ότι τώρα εμείς έχουμε γίνει το δέντρο και η φάλαινα. Η προσοχή μας είναι πλέον εξορύξιμη. Για μια εταιρεία είμαστε πιο κερδοφόροι όταν περνάμε ώρες κοιτώντας μια οθόνη ή μια διαφήμιση, παρά όταν ζούμε τη ζωή μας με ουσιαστικό και πλούσιο τρόπο. Και τώρα βλέπουμε τις συνέπειες. Βλέπουμε εταιρείες να χρησιμοποιούν πανίσχυρη τεχνητή νοημοσύνη για να μας ξεπερνούν, να μας καταλαβαίνουν καλύτερα από όσο καταλαβαίνουμε τον εαυτό μας και να τραβούν την προσοχή μας προς αυτά που θέλουν εκείνες να δούμε, αντί προς αυτά που συνάδουν με τους δικούς μας στόχους, τις αξίες και τη ζωή μας.»
Οι πλατφόρμες δεν ανταγωνίζονται για τα χρήματά μας αλλά για την προσοχή μας. Κάθε ειδοποίηση, κάθε infinite scroll, κάθε προτεινόμενο βίντεο έχει σχεδιαστεί ώστε να μας κρατά ενεργούς για λίγα λεπτά παραπάνω. Και αυτά τα λίγα λεπτά, αθροιστικά, μετατρέπονται σε δισεκατομμύρια ώρες ανθρώπινης προσοχής.
Για κάποιον που μεγάλωσε πριν από το διαδίκτυο, η εικόνα αυτή μπορεί να μοιάζει σοκαριστική. Για τη Gen Z όμως, αυτή είναι η κανονικότητα. Είναι η πρώτη γενιά που πέρασε την εφηβεία της υπό τη συνεχή παρουσία αλγορίθμων που παρακολουθούν, αναλύουν και προβλέπουν τη συμπεριφορά της.
«Δημιουργήσαμε έναν κόσμο στον οποίο η διαδικτυακή σύνδεση έχει γίνει η κυρίαρχη μορφή επικοινωνίας, ιδιαίτερα για τις νεότερες γενιές. Κι όμως, σε αυτόν τον κόσμο, κάθε φορά που δύο άνθρωποι επικοινωνούν, ο τρόπος χρηματοδότησης αυτής της επικοινωνίας βασίζεται σε έναν αόρατο τρίτο που πληρώνει για να τους χειραγωγήσει.»
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέοι είναι αδύναμοι ή χειραγωγούμενοι.
Σημαίνει όμως ότι ζουν σε ένα περιβάλλον που καμία προηγούμενη γενιά δεν χρειάστηκε να αντιμετωπίσει. Ένα περιβάλλον όπου η πληροφορία είναι άπειρη αλλά η προσοχή περιορισμένη. Όπου η σύγκριση με τους άλλους είναι συνεχής. Όπου η ταυτότητα διαμορφώνεται δημόσια. Όπου η αποδοχή μπορεί να μετρηθεί σε likes.
Το The Social Dilemma δεν είναι σημαντικό επειδή δίνει όλες τις απαντήσεις. Είναι σημαντικό επειδή μας κάνει να θέσουμε τις σωστές ερωτήσεις. Πόσο ελεύθερες είναι πραγματικά οι επιλογές μας; Πόσα από όσα πιστεύουμε επιλέχθηκαν από εμάς και πόσα από έναν αλγόριθμο; Και τι σημαίνει να μεγαλώνεις σε έναν κόσμο όπου κάποιος προσπαθεί διαρκώς να τραβήξει την προσοχή σου;
Comments