top of page

Νίκος Ευσταθίου: «Ο κίνδυνος της νοητικής τεμπελιάς από το AI είναι τεράστιος»

4 days ago
7 min read

Ο Νίκος Ευσταθίου μιλά στο Gen Z(έν) για την τεχνητή νοημοσύνη, το μέλλον της εργασίας, τις ανθρώπινες σχέσεις και το χάσμα ανάμεσα στις γενιές. Μπορεί η τεχνολογία να μας φέρει πιο κοντά ή τελικά μας απομακρύνει;

Μεγαλώσαμε σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία δεν αποτελεί απλώς μέρος της καθημερινότητάς μας, αλλά καθορίζει όλο και περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε, εργαζόμαστε, ενημερωνόμαστε και ερωτευόμαστε. Για τη Gen Z, το διαδίκτυο υπήρχε σχεδόν πάντα. Η τεχνητή νοημοσύνη, όμως, αλλάζει ξανά τους κανόνες του παιχνιδιού, δημιουργώντας ερωτήματα που αφορούν όχι μόνο τους νεότερους, αλλά όλες τις γενιές.

Τι συμβαίνει όταν μαθαίνουμε να χρησιμοποιούμε εργαλεία πριν κατανοήσουμε πραγματικά πώς λειτουργούν; Όταν οι αλγόριθμοι επιλέγουν ποιες ειδήσεις θα διαβάσουμε ή όταν ζητάμε από το AI να μας βοηθήσει να απαντήσουμε ακόμη και σε ένα ερωτικό μήνυμα; Και, τελικά, ποιος έχει το πλεονέκτημα σε έναν κόσμο που αλλάζει τόσο γρήγορα: οι νέοι που εξοικειώνονται αμέσως με την τεχνολογία ή οι μεγαλύτεροι που διαθέτουν την εμπειρία;

Ο Νίκος Ευσταθίου, δημοσιογράφος του WIRED Greece, παρακολουθεί από κοντά τις εξελίξεις στον κόσμο της τεχνολογίας και τις επιπτώσεις τους στην κοινωνία. Στη συζήτησή μας μιλά για τις ευκαιρίες και τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης, την ψηφιακή παιδεία, το μέλλον της δημοσιογραφίας και τη σημασία τού να διατηρούμε κάτι βαθιά ανθρώπινο σε έναν ολοένα πιο ψηφιακό κόσμο.

Γιατί μπορεί η τεχνολογία να αλλάζει τα πάντα, αλλά η ανάγκη μας να επικοινωνούμε και να καταλαβαίνουμε ο ένας τον άλλον παραμένει ίδια.

«Πάρα πολλά παιδιά χρησιμοποιούν το AI για να φτιάξουν κάτι δικό τους»

– Μέσα από τη δουλειά σου στο WIRED Greece παρακολουθείς καθημερινά τις τεχνολογικές εξελίξεις. Πού εντοπίζεις το μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στη Gen Z και τις προηγούμενες γενιές; Είναι απλώς θέμα εξοικείωσης με τα νέα εργαλεία ή υπάρχει μια βαθύτερη διαφορά στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο;

Πράγματι, μέσα από το WIRED Greece παρακολουθούμε εμμονικά τις αλλαγές, αλλά φροντίζουμε να απευθυνόμαστε σε όλα τα κοινά, γιατί, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, η τεχνολογία αφορά τους πάντες. Στη Gen Z βλέπω σαφώς μεγάλη εξοικείωση με τα νέα εργαλεία και με το AI, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν προβληματισμοί. Βλέπω, όμως, και κάτι άλλο που με γεμίζει αισιοδοξία: πάρα πολλά παιδιά χρησιμοποιούν το AI για να φτιάξουν τα δικά τους πρότζεκτ, πλατφόρμες, επιχειρηματικές ιδέες και λύσεις σε προβλήματα που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους. Αυτή η ευκολία και η αμεσότητα με την οποία μπορείς πλέον να χρησιμοποιήσεις την τεχνολογία για να φτιάξεις κάτι δικό σου είναι κάτι καινούργιο — και με συναρπάζει.


– Η Gen Z θεωρείται η πρώτη πραγματικά «digital native» γενιά. Μήπως, όμως, ξέρουμε να χρησιμοποιούμε πολύ καλά την τεχνολογία χωρίς απαραίτητα να καταλαβαίνουμε πώς λειτουργεί; Πόσο ψηφιακά εγγράμματοι είμαστε τελικά;

Ως «κουρασμένος millennial», θα πω ότι μάλλον μοιραζόμαστε το χαρακτηριστικό του digital native, αν και εγώ θυμάμαι κάποια πρώτα ανέμελα παιδικά χρόνια μακριά από τις οθόνες των κινητών και των λάπτοπ. Νομίζω ότι η δυσκολία για τη Gen Z είναι πως δεν έχει βιώσει στον ίδιο βαθμό τη χαρά του αναλογικού κόσμου, οπότε δεν έχει πάντα το ίδιο μέτρο σύγκρισης με μια ζωή offline. Είναι κάτι με το οποίο θα καταπιαστούμε και στο επόμενο τεύχος μας, που κυκλοφορεί τον Δεκέμβρη.

Βλέπω πάντως, και μέσα από την αλληλεπίδρασή της με το περιεχόμενο του WIRED Greece, πως κατανοεί σε βάθος πολλές έννοιες, αλλά και πιο σκοτεινές πτυχές της τεχνολογίας, όπως η εξάρτηση, τα deepfakes και η παραπληροφόρηση.

Ο Νίκος Ευσταθίου με το WIRED Greece, μέσα από το οποίο εξερευνά τη σχέση της τεχνολογίας με την κοινωνία και την καθημερινότητά μας.
Ο Νίκος Ευσταθίου με το WIRED Greece, μέσα από το οποίο εξερευνά τη σχέση της τεχνολογίας με την κοινωνία και την καθημερινότητά μας.
«Ο κίνδυνος της νοητικής τεμπελιάς είναι μεγάλος»

– Οι προηγούμενες γενιές έμαθαν πρώτα να γράφουν, να ερευνούν και να λύνουν προβλήματα και μετά απέκτησαν εργαλεία που μπορούσαν να κάνουν μέρος αυτής της δουλειάς για εκείνες. Η Gen Z και, ακόμη περισσότερο, η Gen Alpha μεγαλώνουν ήδη με το AI. Τι κινδυνεύουμε να χάσουμε όταν αναθέτουμε τη σκέψη μας στην τεχνολογία πριν μάθουμε να σκεφτόμαστε μόνοι μας;

Κάναμε ένα πολύ αναλυτικό ρεπορτάζ για το θέμα στο δεύτερο τεύχος του WIRED Greece, όπου ασχοληθήκαμε εκτενώς με το πώς το AI αλλάζει την εκπαίδευση και τον τρόπο που μαθαίνουμε. Τα πράγματα γίνονται ανησυχητικά όταν αναθέτουμε τυφλά στο AI τις εργασίες μας και την ίδια τη διαδικασία της μάθησης. Ο κίνδυνος της νοητικής τεμπελιάς είναι μεγάλος. Η Daphne Koller, συνιδρύτρια του Coursera, την οποία φιλοξενήσαμε σε μία από τις μεγάλες μας συνεντεύξεις, μας προειδοποίησε πως πρέπει μεν να ενσωματώνουμε το AI στην εκπαίδευση (δεν υπάρχει άλλος δρόμος) αλλά προσεκτικά. Να κατακτούμε πρώτα τις δεξιότητες, προτού αναθέσουμε τις αντίστοιχες εργασίες σε κάποια μηχανή.

Στο WIRED Greece, όμως, δεν είμαστε απαισιόδοξοι. Το AI ανοίγει και νέες δυνατότητες, όπως η εξατομικευμένη μάθηση. Είναι στοίχημα και για την ίδια την εκπαίδευση να βρει πώς θα το ενσωματώσει σωστά.

«Ο αλγόριθμος τείνει να μας εγκλωβίζει στα ενδιαφέροντά μας»

–Κάποτε η ενημέρωση περνούσε κυρίως μέσα από εφημερίδες, τηλεόραση και ραδιόφωνο. Σήμερα, για πολλούς από εμάς, περνά μέσα από το TikTok, το Instagram και τους αλγορίθμους. Ως δημοσιογράφος, πιστεύεις ότι αυτή η αλλαγή επηρεάζει όχι μόνο το τι μαθαίνουμε, αλλά και το πώς αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα;

Κατά κάποιον τρόπο, ναι. Ο μεγάλος Καναδός θεωρητικός των μίντια Marshall McLuhan είχε πει το γνωστό «the medium is the message», ή αλλιώς «το μέσο είναι το μήνυμα». Ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνουμε την πληροφορία επηρεάζει και το πώς αντιλαμβανόμαστε την ίδια την είδηση. Ένα καλό με τις εφημερίδες ήταν ότι, αν τις διάβαζες από την αρχή μέχρι το τέλος, αποκτούσες μια ευρεία εικόνα της επικαιρότητας, από τη γεωπολιτική μέχρι τον πολιτισμό. Τώρα, ο αλγόριθμος τείνει να μας εγκλωβίζει στα ενδιαφέροντά μας και σε φωνές με τις οποίες είτε συμφωνούμε είτε μας προκαλούν κάποια έντονη συναισθηματική αντίδραση.

Από την άλλη, θεωρώ πως γίνονται πολλά συναρπαστικά πράγματα εκεί όπου η δημοσιογραφία και η ενημέρωση συναντούν το content creation. Πάντα λέω πως οφείλουμε να συναντάμε το κοινό μας εκεί που βρίσκεται. Υπάρχει τρόπος να προσεγγίσουμε τις νέες γενιές με ωραίο, αναλυτικό, εμπεριστατωμένο ρεπορτάζ που να είναι ζωντανό, σε μορφή vertical video, να ενθαρρύνει την αλληλεπίδραση και να χτίζει εμπιστοσύνη.

«Το AI απειλεί τις θέσεις που επιτρέπουν στους νέους να αποκτήσουν εμπειρία»

– Μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε σχεδόν δεδομένο ότι οι νεότεροι έχουν το τεχνολογικό πλεονέκτημα στην αγορά εργασίας. Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να ανατρέψει αυτή την ισορροπία και να ευνοήσει τελικά εκείνους που συνδυάζουν τη χρήση νέων εργαλείων με χρόνια επαγγελματικής εμπειρίας;

Ναι, υπάρχει εδώ μια έντονη ανησυχία, την οποία συναντώ κι εγώ στα ρεπορτάζ μας για το WIRED Greece. Το πρόβλημα είναι ότι το AI μπορεί να αυτοματοποιήσει πολλές από τις εργασίες που αναλαμβάνουν όσοι βρίσκονται στα πρώτα τους επαγγελματικά βήματα. Οι αντίστοιχες θέσεις ήταν συνήθως οι πύλες μέσα από τις οποίες οι νέοι άνθρωποι έμπαιναν στην αγορά εργασίας και αποκτούσαν μια πρώτη εμπειρία. Το βλέπουμε σε πολλά επαγγέλματα, από το software engineering μέχρι τη νομική. Με προβληματίζει, λοιπόν, το γεγονός πως το AI απειλεί ακριβώς τις θέσεις που θα επέτρεπαν στους νέους ανθρώπους να αποκτήσουν την εμπειρία που χρειάζονται για να ανελιχθούν.

«Χάνεται κάτι από τον αυθορμητισμό και την αυθεντικότητα»

– Το AI έχει αρχίσει να μπαίνει ακόμη και στις πιο προσωπικές μας στιγμές. Από το να μας προτείνει με ποιον θα κάνουμε match μέχρι να μας βοηθά να απαντήσουμε σε ένα μήνυμα. Όταν η τεχνολογία συμμετέχει τόσο ενεργά στο φλερτ και στις σχέσεις μας, μήπως αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο βιώνουμε την οικειότητα;

Ναι, ήταν από τα αγαπημένα μου θέματα στο πρώτο τεύχος του WIRED Greece. Είναι εντυπωσιακό πόσοι άνθρωποι χρησιμοποιούν το AI για συμβουλές στο dating, όπως και ο βαθμός στον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη καθορίζει, για παράδειγμα, με ποιον κάνουμε match στα dating apps. Από τη μία, ακόμη και παλιότερα δείχναμε σε φίλους ή αδέρφια το μήνυμα που θέλαμε να στείλουμε στον άνθρωπο με τον οποίο φλερτάραμε, για να πάρουμε μια δεύτερη γνώμη. Από την άλλη, νομίζω ότι το AI μπαίνει πλέον σε τέτοιον βαθμό στις ανθρώπινες σχέσεις, ώστε πράγματι αλλάζει την οικειότητα. Κι εκεί χάνεται κάτι από τον αυθορμητισμό και την αυθεντικότητα που ίσως θεωρούσαμε πιο δεδομένα οι παλαιότερες γενιές.

«Να διαβάζουμε. Είναι τρομερή χαρά και κάνει τόσο καλό στο μυαλό και στην ψυχή»
– Η δουλειά σου σε κρατά διαρκώς στραμμένο προς το μέλλον. Υπάρχει κάτι από την εποχή πριν από την κυριαρχία των οθονών που πιστεύεις ότι αξίζει να κρατήσουμε, αντί να το θεωρούμε ξεπερασμένο;

Να διαβάζουμε. Είναι τρομερή χαρά και κάνει τόσο καλό στο μυαλό και στην ψυχή. Θα ήθελα να διαβάζουμε περισσότερο: βιβλία, αλλά και περιοδικά που απαιτούν χρόνο, όμως μας ανταμείβουν, όπως το WIRED Greece.

–Αν κοιτάξουμε πέντε ή δέκα χρόνια μπροστά, πού πιστεύεις ότι η τεχνολογία θα μεγαλώσει περισσότερο το χάσμα μεταξύ των γενεών; Στην εργασία, στην εκπαίδευση, στην ενημέρωση ή ακόμη και στις ανθρώπινες σχέσεις;

Ω, είναι τόσα πολλά και η τεχνολογία προχωρά με τόσο γρήγορο ρυθμό! Νομίζω ότι το σημαντικότερο στοίχημα είναι η εκπαίδευση, που πρέπει να προλάβει τις εξελίξεις και να ενσωματώσει σωστά το AI.

«Πρέπει να βρίσκουμε τρόπους να καταλαβαινόμαστε»

–Συχνά ακούμε ότι οι μεγαλύτερες γενιές πρέπει να προσπαθήσουν να «φτάσουν» τεχνολογικά τις νεότερες. Είναι, όμως, πράγματι αυτό το ζητούμενο; Μήπως το πιο σημαντικό είναι να μάθουμε να καταλαβαίνουμε ο ένας τον άλλον, ακόμη κι αν έχουμε μεγαλώσει σε εντελώς διαφορετικούς κόσμους;

Πάντα χρειάζεται να καθόμαστε όλοι γύρω από το ίδιο τραπέζι: οι νεότεροι να φέρνουν την καινοτομία και την εξοικείωσή τους με καινούργιες έννοιες και τεχνολογίες, οι παλαιότεροι την εμπειρία που χτίζεται με τα χρόνια. Δεν έχει αλλάξει αυτή η ανάγκη, εκείνο που έχει αλλάξει είναι η ταχύτητα. Κερδίζουμε όλοι από αυτές τις αλληλεπιδράσεις. Η τεχνολογία επιταχύνει τους ρυθμούς αλλαγής στα πάντα, ακόμη και στη γλώσσα και στη συμπεριφορά, αλλά πρέπει να βρίσκουμε τρόπους να καταλαβαινόμαστε.

Είναι κάτι που επιδιώκουμε κι εμείς στο WIRED Greece: να απευθυνόμαστε σε πολλά κοινά, από τα πιο εξειδικευμένα μέχρι εκείνους που δεν καταλαβαίνουν πλήρως τον κόσμο της τεχνολογίας, αλλά τους συναρπάζει και θέλουν να τον προσεγγίσουν. Πρέπει να φέρουμε αυτά τα κοινά κοντά. Και πιστεύουμε πως γίνεται, με ωραία αφήγηση. Άλλωστε, η ιστορία της τεχνολογίας είναι κατά κύριο λόγο μια ανθρώπινη ιστορία. Αυτό πρεσβεύει και το WIRED.

Comments


bottom of page