Ο διευθυντής σύνταξης, δημοσιογράφος της LiFO και παρουσιαστής του «Άκου την επιστήμη» μιλά στο Gen Z(έν) για τη νέα σχέση της Gen Z με την ενημέρωση, την υπερπληροφόρηση, τα φίλτρα των αλγορίθμων, το διαγενεακό χάσμα και την τεχνητή νοημοσύνη.
Συνέντευξη: Ελίτα Σφακιωτάκη, Βάλλια Σταφυλαράκη | Gen Z(έν)
«Οι αλγόριθμοι δεν έχουν ως βασική τους προτεραιότητα την αλήθεια, αλλά την προσοχή μας.»
Η είδηση σήμερα μπορεί να εμφανιστεί ανάμεσα σε ένα TikTok trend, ένα προσωπικό story και ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων. Η πληροφορία δεν είναι πια κάτι που αναζητούμε πάντα συνειδητά, πολλές φορές είναι εκείνη που μας βρίσκει.
Για μια γενιά, όπως η Gen Z που μεγάλωσε με το κινητό ως βασική "πύλη" προς τον κόσμο, αυτό αλλάζει πολύ περισσότερα από το μέσο μέσα από το οποίο ενημερώνεται. Αλλάζει τον ρυθμό, την προσοχή, την εμπιστοσύνη, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικές γενιές αντιλαμβάνονται τα ίδια γεγονότα.
Ο Γιάννης Πανταζόπουλος βρίσκεται εδώ και χρόνια μέσα σε αυτή τη μετάβαση. Ως διευθυντής σύνταξης και δημοσιογράφος της LiFO έχει συνομιλήσει με προσωπικότητες από την πολιτική, την κοινωνία, τον πολιτισμό και την επιστήμη, ενώ μέσα από το «Άκου την επιστήμη» επιστρέφει συχνά σε ερωτήματα που ξεπερνούν την επικαιρότητα: πώς αλλάζει η τεχνολογία τον άνθρωπο, τι κάνουμε με την πληροφορία που έχουμε πλέον διαρκώς στη διάθεσή μας και, τελικά, πόσο έτοιμοι είμαστε για όσα δημιουργούμε.
Μιλήσαμε μαζί του για μια Gen Z που δεν έχει γυρίσει την πλάτη στην ενημέρωση, αλλά την καταναλώνει με διαφορετικό τρόπο, για την κόπωση που προκαλεί η αδιάκοπη ροή ειδήσεων, για τον κίνδυνο να χάσουμε έναν κοινό τόπο συζήτησης και για μια δημοσιογραφία που, στην εποχή της AI, ίσως χρειάζεται περισσότερο από ποτέ να υπερασπιστεί την κρίση, τη διασταύρωση και την ανθρώπινη ευθύνη.
Η ενημέρωση στην εποχή του scroll
-Αλήθεια, πόσο διαφορετικά ενημερώνεται σήμερα η Gen Z σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές;
Προφανώς, τίποτα δεν είναι το ίδιο σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές. Η Gen Z ενημερώνεται μέσα από το TikTok, τα Instagram Reels, τα social media και τους δημιουργούς περιεχομένου που εμπιστεύεται. Η είδηση δεν φτάνει πλέον απαραίτητα στον αναγνώστη μέσα από μια εφημερίδα, ένα δελτίο ειδήσεων ή ένα περιοδικό, αλλά εμφανίζεται στην οθόνη του κινητού του, συχνά ανάμεσα σε ένα βίντεο ψυχαγωγίας και μια προσωπική ανάρτηση.
Αυτό αλλάζει όχι μόνο το μέσο, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ίδια την ενημέρωση. Η ταχύτητα, η εικόνα, η αμεσότητα και η δυνατότητα αλληλεπίδρασης αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Ταυτόχρονα, όμως, η πληροφορία καταναλώνεται συχνά αποσπασματικά, χωρίς πάντα να υπάρχει ο χρόνος ή η διάθεση για εμβάθυνση και διασταύρωση.
Δεν θα έλεγα, ωστόσο, ότι οι νέοι δεν ενδιαφέρονται για την ενημέρωση ή ότι έχουν γυρίσει οριστικά την πλάτη στο χαρτί. Θα ήταν εύκολο, αλλά λανθασμένο, να το υποστηρίξουμε. Το ζητούμενο για τα μέσα ενημέρωσης είναι να καταλάβουν πού βρίσκεται το κοινό τους, χωρίς να θυσιάσουν την αξιοπιστία και την ποιότητα της δουλειάς τους. Στη LiFO, άλλωστε, γνωρίζουμε ότι το να προσεγγίζεις ένα νέο κοινό δεν σημαίνει ότι πρέπει να υποτιμάς τη νοημοσύνη του ή να απλοποιείς την πραγματικότητα.
-Με τόση πληροφορία να περνά καθημερινά από μπροστά μας, υπάρχει ο κίνδυνος κάποια στιγμή να κουραστούμε και απλώς να σταματήσουμε να ενδιαφερόμαστε; Και μέσα σε όλο αυτό, πώς ξεχωρίζουμε τι είναι αληθινό και τι όχι;
Νομίζω ότι υπάρχει πράγματι μια κόπωση, όχι μόνο στους νέους αλλά σε όλους μας. Καθημερινά ερχόμαστε αντιμέτωποι με έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών, εικόνων και ειδήσεων, συχνά χωρίς ιεράρχηση και χωρίς τον απαραίτητο χρόνο για να τις επεξεργαστούμε.
Από έναν πόλεμο και μια πολιτική κρίση μέχρι ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων, όλα διεκδικούν την ίδια προσοχή. Κάποια στιγμή, ο άνθρωπος κουράζεται, αποστασιοποιείται ή επιλέγει να μην ενημερώνεται καθόλου. Αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό: όχι ότι δεν φτάνει σε εμάς η πληροφορία, αλλά ότι μπορεί να πάψουμε να ενδιαφερόμαστε για όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Την ίδια στιγμή, η παραπληροφόρηση δεν ήταν ποτέ τόσο εύκολο να παραχθεί και να διαδοθεί. Μια ψευδής είδηση, ένα βίντεο ή μια εικόνα που αποτελούν προϊόν τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να αποκτήσουν τεράστια απήχηση μέσα σε λίγες ώρες. Άλλωστε, οι αλγόριθμοι δεν έχουν ως βασική τους προτεραιότητα την αλήθεια, αλλά την προσοχή μας. Και συχνά αυτό που προκαλεί φόβο, θυμό ή αγανάκτηση διαδίδεται πολύ πιο γρήγορα από μια ψύχραιμη, τεκμηριωμένη εξήγηση.
Γι’ αυτό θεωρώ ότι η κριτική σκέψη και η διασταύρωση των πηγών είναι σήμερα πιο αναγκαίες από ποτέ. Χρειάζεται να αναρωτιόμαστε ποιος δημοσιεύει μια πληροφορία, από πού προέρχεται και αν επιβεβαιώνεται από άλλες αξιόπιστες πηγές. Και εδώ ο ρόλος της δημοσιογραφίας παραμένει καθοριστικός. Δεν αρκεί να μεταφέρεις γρήγορα αυτό που συμβαίνει· οφείλεις να εξηγείς γιατί συμβαίνει, τι γνωρίζουμε πραγματικά και τι παραμένει αβέβαιο. Σε μια εποχή όπου όλοι μπορούν να δημοσιεύσουν τα πάντα, η αξία της δημοσιογραφίας βρίσκεται ακριβώς στην ευθύνη της απέναντι στην αλήθεια.
Ζούμε όλοι στην ίδια πραγματικότητα;
-Οι αλγόριθμοι μάς δείχνουν όλο και περισσότερο αυτό που ήδη μας ενδιαφέρει ή επιβεβαιώνει όσα πιστεύουμε. Μήπως τελικά διαφορετικές γενιές καταλήγουν να βλέπουν διαφορετικές εκδοχές της ίδιας πραγματικότητας;
Ναι, και νομίζω ότι αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα, αλλά και πιο ανησυχητικά, χαρακτηριστικά της ψηφιακής εποχής. Οι αλγόριθμοι δεν καθορίζουν απλώς τι βλέπουμε στην οθόνη μας. Σε έναν βαθμό, διαμορφώνουν και το περιβάλλον μέσα στο οποίο αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα. Μας προτείνουν περιεχόμενο με βάση τις προηγούμενες επιλογές μας, ενισχύουν τα ενδιαφέροντά μας και συχνά μας φέρνουν σε επαφή με ανθρώπους που σκέφτονται όπως εμείς. Έτσι, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργούνται διαφορετικές εκδοχές της πραγματικότητας, ακόμη και όταν αναφερόμαστε στα ίδια γεγονότα.
Αυτό μπορεί να ενισχύσει το χάσμα ανάμεσα στις γενιές, αλλά δεν θα το απέδιδα αποκλειστικά στους αλγορίθμους. Οι γενιές είχαν πάντοτε διαφορετικές εμπειρίες, αναφορές και τρόπους να ερμηνεύουν τον κόσμο. Η διαφορά σήμερα είναι ότι η τεχνολογία μπορεί να περιορίζει την επαφή μας με διαφορετικές απόψεις, χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε. Ένας νέος μπορεί να σχηματίζει την εικόνα του για ένα πολιτικό γεγονός μέσα από βίντεο λίγων δευτερολέπτων, ενώ ένας μεγαλύτερος να το προσεγγίζει μέσα από την τηλεόραση ή την εφημερίδα. Δεν αλλάζει μόνο η πηγή της ενημέρωσης, αλλά και το πλαίσιο μέσα από το οποίο ερμηνεύεται η είδηση.
Το πραγματικό πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι ότι οι άνθρωποι ενημερώνονται από διαφορετικά μέσα. Είναι ότι κινδυνεύουν να χάσουν έναν κοινό τόπο συζήτησης, κάποια κοινά γεγονότα και δεδομένα πάνω στα οποία μπορούν να διαφωνούν δημιουργικά. Η δημοκρατία δεν προϋποθέτει να συμφωνούμε όλοι, αλλά να μπορούμε να συζητάμε με βάση μια κοινώς αποδεκτή πραγματικότητα. Και αυτό είναι μια ευθύνη που αφορά τόσο τα μέσα ενημέρωσης όσο και την εκπαίδευση, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία.
Ο καθηγητής του MIT Κωνσταντίνος Δασκαλάκης σε συζήτηση με τον Διευθυντή Σύνταξης της LiFO, Γιάννη Πανταζόπουλο, στο συνέδριο The Upfront Initiative, στο Ωδείο Αθηνών.
-Όταν έχεις συνηθίσει σε βίντεο λίγων δευτερολέπτων, πόσο δύσκολο είναι για έναν δημοσιογράφο να σου ζητήσει να σταματήσεις και να διαβάσεις κάτι σε βάθος;
Είναι ίσως μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης δημοσιογραφίας. Ζούμε σε μια εποχή όπου η προσοχή είναι ένα από τα πιο πολύτιμα και ταυτόχρονα πιο σπάνια αγαθά. Ο δημοσιογράφος καλείται να κερδίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψει την έρευνα, την τεκμηρίωση ή την πολυπλοκότητα των θεμάτων που καλείται να φωτίσει.
Δεν πιστεύω, όμως, ότι οι νέοι δεν έχουν την ικανότητα ή τη διάθεση να διαβάσουν ένα μεγάλο κείμενο. Πιστεύω ότι πρέπει πρώτα να τους δώσεις έναν λόγο για να το διαβάσουν. Μια καλή ιστορία, μια εύστοχη ερώτηση, μια ανθρώπινη εμπειρία μπορούν να λειτουργήσουν ως αφετηρία για να προσεγγίσεις ακόμη και τα πιο σύνθετα ζητήματα. Το ζητούμενο δεν είναι να κάνεις την πληροφορία απλούστερη, αλλά να την κάνεις κατανοητή, ουσιαστική και ενδιαφέρουσα.
Στη LiFO προσπαθούμε να συνδυάζουμε διαφορετικές ταχύτητες και τρόπους αφήγησης. Μια είδηση μπορεί να απαιτεί αμεσότητα, μια συνέντευξη μπορεί να χρειάζεται χώρο για να αναπτυχθεί, ενώ ένα μεγάλο ρεπορτάζ οφείλει να δίνει στον αναγνώστη τον χρόνο να σκεφτεί. Δεν χρειάζεται όλα να χωρούν σε ένα βίντεο τριάντα δευτερολέπτων. Αν κάτι πρέπει να υπερασπιστούμε σήμερα, είναι ακριβώς η δυνατότητα της δημοσιογραφίας να επιβραδύνει τον ρυθμό, να δίνει πλαίσιο και να μας βοηθά να κατανοούμε όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Η πρόκληση δεν είναι να ανταγωνιστούμε τους γρήγορους ρυθμούς των social media μιμούμενοι τη λογική τους. Είναι να αξιοποιήσουμε τα νέα μέσα, χωρίς να χάσουμε αυτό που κάνει τη δημοσιογραφία απαραίτητη: την έρευνα, την κρίση, την αξιοπιστία και την ικανότητα να πηγαίνει πέρα από την πρώτη εντύπωση.
«Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ότι οι άνθρωποι ενημερώνονται από διαφορετικά μέσα. Είναι ότι κινδυνεύουν να χάσουν έναν κοινό τόπο συζήτησης.»
-Η τεχνολογία μάς έχει κάνει τελικά πιο περίεργους ή πιο ανυπόμονους;
Νομίζω ότι μας έχει κάνει και τα δύο.
Από τη μία πλευρά, έχουμε σήμερα πρόσβαση σε μια απεριόριστη ποσότητα γνώσης που καμία προηγούμενη γενιά δεν μπορούσε να φανταστεί. Μπορούμε να ανακαλύψουμε ιδέες, να ακούσουμε διαφορετικές φωνές, να γνωρίσουμε άλλους πολιτισμούς και να αναζητήσουμε απαντήσεις σε ερωτήματα που παλαιότερα απαιτούσαν πολύ χρόνο και κόπο. Αυτή η δυνατότητα είναι πραγματικά συναρπαστική, ιδιαίτερα για τους νέους.
Από την άλλη, η ευκολία της πρόσβασης δεν σημαίνει απαραίτητα και βαθύτερη κατανόηση. Έχουμε συνηθίσει να αναζητούμε άμεσες απαντήσεις, να περνάμε γρήγορα από το ένα θέμα στο άλλο και να αισθανόμαστε ότι έχουμε κατανοήσει κάτι επειδή είδαμε ένα βίντεο ή διαβάσαμε μια σύντομη περίληψη. Όμως, η γνώση απαιτεί χρόνο, αμφιβολία, επιμονή και, κυρίως, την προθυμία να αναγνωρίσουμε ότι δεν γνωρίζουμε τα πάντα.
Αυτό που με απασχολεί περισσότερο δεν είναι η ταχύτητα της τεχνολογίας, αλλά ο κίνδυνος να χάσουμε την περιέργεια που μας οδηγεί πέρα από τις έτοιμες απαντήσεις. Η περιέργεια δεν είναι απλώς η ανάγκη να μάθουμε κάτι καινούργιο. Είναι η διάθεση να αμφισβητήσουμε όσα θεωρούμε δεδομένα, να ακούσουμε κάποιον με τον οποίο διαφωνούμε και να παραμείνουμε σε ένα ερώτημα ακόμη κι όταν δεν έχουμε εύκολη απάντηση.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας να μην είναι να αποκτήσουμε περισσότερη πληροφορία, αλλά να μάθουμε τι αξίζει να γνωρίζουμε και πώς να σκεφτόμαστε κριτικά απέναντι σε όσα γνωρίζουμε. Γιατί η τεχνολογία μπορεί να μας δώσει πρόσβαση στη γνώση, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανάγκη μας να την κατανοήσουμε.
«Δεν αρκεί να αναρωτιόμαστε τι είναι τεχνικά εφικτό. Χρειάζεται να συζητάμε τι είναι κοινωνικά χρήσιμο.»
-Μέσα από το «Άκου την επιστήμη», υπήρξε κάτι που σας έκανε να αναθεωρήσετε τη δική σας σχέση με την τεχνολογία;
Αυτό που έχω μάθει μέσα από το «Άκου την επιστήμη» είναι να είμαι πιο επιφυλακτικός απέναντι στις βεβαιότητές μου. Όταν συζητάς με ανθρώπους που αφιερώνουν τη ζωή τους στην έρευνα, αντιλαμβάνεσαι ότι η γνώση δεν είναι μια στατική κατάσταση, αλλά μια διαρκής διαδικασία αναζήτησης. Αυτό που σήμερα θεωρούμε δεδομένο μπορεί αύριο να χρειαστεί να το επανεξετάσουμε. Επειδή η επιστήμη απέτυχε; Όχι. Επειδή προφανώς προχώρησε.
Σε ό,τι αφορά την τεχνολογία, με απασχολεί ιδιαίτερα η τεχνητή νοημοσύνη και η σχέση της με την ανθρώπινη κρίση. Συχνά συζητάμε για το τι μπορεί να κάνει μια μηχανή, πόσο γρήγορα μπορεί να επεξεργαστεί πληροφορίες ή πόσο αποτελεσματικά μπορεί να εκτελέσει μια εργασία. Νομίζω, όμως, ότι το ουσιαστικό ερώτημα είναι τι επιλέγουμε εμείς να της αναθέσουμε και τι θέλουμε να διατηρήσουμε ως ανθρώπινη ευθύνη. Η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα δεν αρκούν από μόνες τους για να εγγυηθούν μια καλύτερη απόφαση.
Οι συζητήσεις με τους επιστήμονες με έχουν βοηθήσει, επίσης, να καταλάβω ότι δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε κάθε νέα τεχνολογία ούτε με ενθουσιασμό ούτε με φόβο. Χρειάζεται να κατανοούμε τις δυνατότητες, τα όρια και τις συνέπειές της. Αυτό, άλλωστε, είναι και το νόημα της εκπομπής: να θέτουμε ερωτήματα που μας αφορούν στην καθημερινότητά μας και να αναζητούμε τεκμηριωμένες απαντήσεις.
Αν έχω αναθεωρήσει κάτι, είναι ίσως η ανάγκη μου να καταλήγω γρήγορα σε ένα συμπέρασμα. Έχω καταλάβει ότι η αμφιβολία, όταν συνοδεύεται από γνώση και κριτική σκέψη, δεν είναι αδυναμία. Είναι προϋπόθεση για να μάθεις κάτι πραγματικά.
-Υπάρχει κάποια κοινή ανησυχία που συναντάτε στις συζητήσεις σας με επιστήμονες διαφορετικών πεδίων;
Ναι, και νομίζω ότι μια κοινή ανησυχία που διατρέχει πολλά διαφορετικά επιστημονικά πεδία αφορά το κατά πόσο η τεχνολογική πρόοδος συμβαδίζει με την ανθρώπινη ωριμότητα και την κοινωνική μας οργάνωση. Μπορούμε να δημιουργούμε ολοένα πιο ισχυρά εργαλεία, αλλά δεν είμαστε πάντοτε εξίσου προετοιμασμένοι να κατανοήσουμε τις συνέπειες της χρήσης τους.
Αυτό με απασχολεί ιδιαίτερα σε σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη, την ψυχική υγεία, την εκπαίδευση και τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε. Η τεχνολογία μπορεί να μας διευκολύνει, να μας φέρει πιο κοντά στη γνώση και να βελτιώσει ουσιαστικά την καθημερινότητά μας. Μπορεί, όμως, να ενισχύσει την απομόνωση, να περιορίσει την υπομονή μας και να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση ότι κάθε σύνθετο πρόβλημα έχει μια γρήγορη, εύκολη απάντηση.
Εκείνο που κρατώ από τις συζητήσεις μου με τους επιστήμονες είναι ότι δεν μπορούμε να εξετάζουμε την τεχνολογία αποκομμένη από τον άνθρωπο και την κοινωνία. Δεν αρκεί να αναρωτιόμαστε τι είναι τεχνικά εφικτό. Χρειάζεται να συζητάμε τι είναι κοινωνικά χρήσιμο, ποιος ωφελείται, ποιος ενδέχεται να μείνει πίσω και ποιες ευθύνες έχουμε όταν υιοθετούμε μια νέα δυνατότητα.
Δεν πιστεύω ότι η λύση είναι να φοβηθούμε την πρόοδο ή να νοσταλγήσουμε έναν κόσμο χωρίς τεχνολογία. Η πρόκληση είναι να διατηρήσουμε την κριτική μας σκέψη και την ικανότητα να αποφασίζουμε συνειδητά πώς θέλουμε να ζούμε. Γιατί η πρόοδος δεν μετριέται μόνο με όσα μπορούμε να κατασκευάσουμε, αλλά και με το αν τελικά μας βοηθούν να ζούμε καλύτερα.
Ο Γιάννης Πανταζόπουλος συνομιλεί με τον ιστορικό και συγγραφέα Yuval Noah Harari για τη LiFO, Αθήνα, 2021.
-Πού βλέπετε σήμερα να αποτυπώνεται πιο έντονα το χάσμα ανάμεσα στη Gen Z και στις μεγαλύτερες γενιές;
Πιστεύω ότι το χάσμα αποτυπώνεται πιο έντονα στον τρόπο με τον οποίο κάθε γενιά αντιλαμβάνεται την πληροφορία, την ιδιωτικότητα και την ίδια την επικοινωνία. Για τους νεότερους, το ψηφιακό περιβάλλον δεν είναι κάτι που προστέθηκε εκ των υστέρων στη ζωή τους. Είναι ο φυσικός χώρος μέσα στον οποίο μεγαλώνουν, ενημερώνονται, διαμορφώνουν σχέσεις και εκφράζουν την ταυτότητά τους. Για τις μεγαλύτερες γενιές, αντίθετα, η μετάβαση από την αναλογική στην ψηφιακή εποχή υπήρξε μια διαδικασία προσαρμογής.
Αυτό φαίνεται καθαρά στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε την είδηση. Ένας νέος μπορεί να ενημερωθεί για ένα σημαντικό γεγονός μέσα από ένα βίντεο στο TikTok και στη συνέχεια να αναζητήσει περισσότερες πληροφορίες, ενώ ένας μεγαλύτερος μπορεί να ξεκινήσει από την τηλεόραση, ένα ειδησεογραφικό site ή την εφημερίδα. Δεν σημαίνει ότι ο ένας τρόπος είναι εκ των προτέρων καλύτερος από τον άλλον. Το ζήτημα είναι αν, ανεξάρτητα από το μέσο, φτάνουμε στην ουσιαστική κατανόηση όσων συμβαίνουν.
Υπάρχει, βέβαια, και μια βαθύτερη διάσταση. Οι νεότερες γενιές έχουν μεγαλώσει με την έκθεση της προσωπικής ζωής στα social media, με τη διαρκή διαθεσιμότητα και με την ανάγκη να είναι παρούσες σε έναν ψηφιακό κόσμο που δεν σταματά ποτέ. Οι μεγαλύτεροι συχνά δυσκολεύονται να κατανοήσουν πόσο καθοριστικός μπορεί να είναι αυτός ο κόσμος για την κοινωνική ζωή και την αυτοεικόνα ενός νέου ανθρώπου.
Ωστόσο, δεν θα ήθελα να αντιμετωπίζουμε το χάσμα ως μια σύγκρουση ανάμεσα σε ανθρώπους που καταλαβαίνουν την τεχνολογία και σε ανθρώπους που δεν την καταλαβαίνουν. Κάθε γενιά έχει κάτι να μάθει από την άλλη. Το ζητούμενο είναι να δημιουργήσουμε έναν κοινό χώρο συζήτησης, όπου οι νεότεροι θα μπορούν να εξηγούν τις εμπειρίες τους και οι μεγαλύτεροι να μεταφέρουν τη γνώση και την εμπειρία τους, χωρίς προκαταλήψεις. Άλλωστε, η τεχνολογία αλλάζει πολύ γρήγορα, αλλά η ανάγκη μας να επικοινωνούμε και να κατανοούμε ο ένας τον άλλον παραμένει ίδια.
-Και τώρα που στην εξίσωση μπαίνει η τεχνητή νοημοσύνη, τι πιστεύεις ότι αλλάζει πραγματικά στη δημοσιογραφία και στη σχέση μας με την πληροφορία;
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει τη δημοσιογραφία και πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια θα μεταβάλει ακόμη περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε, διανέμουμε και καταναλώνουμε την πληροφορία. Μπορεί να βοηθήσει στην επεξεργασία μεγάλου όγκου δεδομένων, στην απομαγνητοφώνηση συνεντεύξεων, στη μετάφραση και στην έρευνα. Μπορεί να εξοικονομήσει χρόνο και να δώσει στους δημοσιογράφους εργαλεία που μέχρι πρόσφατα δεν είχαν στη διάθεσή τους. Όλα αυτά έχουν πραγματική αξία, αρκεί να γνωρίζουμε τα όρια και τους κινδύνους τους.
Δεν πιστεύω, ωστόσο, ότι η δημοσιογραφία εξαντλείται στην παραγωγή κειμένων ή στη συγκέντρωση πληροφοριών. Περιλαμβάνει την κρίση, την έρευνα στο πεδίο, την επαφή με τους ανθρώπους, την αξιολόγηση των πηγών και την ανάληψη ευθύνης για όσα δημοσιεύονται. Μια μηχανή μπορεί να επεξεργαστεί δεδομένα, αλλά η δημοσιογραφική δουλειά απαιτεί να αποφασίσεις ποια ερώτηση αξίζει να θέσεις, ποια ιστορία πρέπει να φωτίσεις και ποιες συνέπειες μπορεί να έχει η δημοσίευσή της. Η τεχνολογία μπορεί να υποστηρίξει αυτή τη διαδικασία, όχι να απαλλάξει τον δημοσιογράφο από την ευθύνη του.
Η μεγαλύτερη αλλαγή, κατά τη γνώμη μου, θα αφορά τη σχέση μας με την ίδια την πληροφορία. Σε έναν κόσμο όπου κείμενα, εικόνες και βίντεο μπορούν να δημιουργηθούν ή να αλλοιωθούν με μεγάλη ευκολία, η διάκριση ανάμεσα στο πραγματικό και το κατασκευασμένο θα γίνεται όλο και πιο απαιτητική. Αυτό σημαίνει ότι η αξιοπιστία, η διασταύρωση και η διαφάνεια θα αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Δεν φοβάμαι τόσο ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τη δημοσιογραφία, όσο ότι μπορεί να συνηθίσουμε να αντιμετωπίζουμε την πληροφορία ως ένα προϊόν που παράγεται αυτόματα, χωρίς να αναρωτιόμαστε ποιος βρίσκεται πίσω της και αν μπορούμε να την εμπιστευτούμε. Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η αξία ενός δημοσιογραφικού οργανισμού δεν θα κρίνεται μόνο από την ταχύτητα με την οποία δημοσιεύει μια είδηση, αλλά κυρίως από την εμπιστοσύνη που έχει καταφέρει να οικοδομήσει με το κοινό του.
Και η εμπιστοσύνη απαιτεί χρόνο, συνέπεια και ανθρώπους που αναλαμβάνουν την ευθύνη όσων λένε.
Comments